1970 Theehuis Paclax in Fort Lunet Geertruidenberg / Raamsdonksveer. In gesprek met een ‘opbouwwerker’.
Opgegroeid in een tijd van wederopbouw en gestage welvaartsgroei, verzetten we ons destijds als ‘langharig werkschuw tuig’ tegen de autoritaire moraal en het burgerlijk consumentisme, voortgedreven door een explosie van ‘alternatieve popmuziek’ en andere vormen van creativiteit. Onze leefstijl werd uitgedragen door het krantje Hitweek, een tijdschrift dat functioneerde als het hedendaagse Facebook.
Het bracht artikelen, brieven en nieuwtjes samen van lezers uit alle hoeken en gaten van het land. Tot in het kleinste dorp waren er jongeren – hoewel vaak enkelingen – die zich herkenden in de nieuwe tijdgeest die het krantje propageerde: een sfeer van vrijheid, verzet, en creativiteit.
In die sfeer ontstonden alternatieve jongerencentra als Paradiso, Fantasio en De Melkweg in Amsterdam. Dat vond navolging elders. Verspreid over alle provincies ontstonden vele tientallen alternatieve jongerencentra die met elkaar samenwerkten onder de naam ‘Provadya? Aan de monding van het riviertje De Donge werd daar Paclax uit geboren, een werkgroep die ijverde voor de realisering van een Pop, ACtie en reLAX centrum.
Het aloude Henricus gebouw te Raamsdonksveer is nu een sjiek, wat conventioneel etablissement dat door brave burgers als ‘cultureel centrum’ wordt geëxploiteerd. Een halve eeuw terug was het een leegstaand parochiehuis dat wij graag in gebruik hadden willen nemen als pop-, actie- en relax centrum. Helaas zetten de dorpsnotabelen ons de voet dwars. Waardoor Raamsdonk optredens bespaard zijn gebleven van destijds nog vrij onbekende bandjes als Pink Floyd en Soft Machine.
In plaats daarvan huurden we een ‘onbewoonbaar verklaarde woning’ in het hart van Raamsdonksveer, waarin we twee jaar lang als ‘vrijetijds commune’ leefden. Het lukt ons nog wel even een voet tussen de deur te krijgen van Fort Lunet, een vestingwerk aan de monding van het riviertje De Donge tussen Raamsdonksveer en Geertruidenberg. Enkele maanden runden we daar wekelijks een ‘theehuis’, en organiseerden we concerten. Daar kwamen uiteindelijk enkele honderden bezoekers op af. Tot we er de brui aan gaven.
We lieten Fort Lunet voor wat het was omdat de voorzieningen daar niet op orde waren. Er was – om maar eens wat te noemen – voor al die bezoekers maar één krakkemikkige toiletpot beschikbaar. De ‘dames’ en de ‘heren’ werden geacht daar beurtelings zitting op te nemen. Ook ontbraken de voorwaarden voor goed beheer. In afwachting van een echt Provadya?-jongerencentrum lieten we het fort keurig achter, met onze spullen achter slot en grendel.
1972 Kiosk Heereplein Raamsdonksveer. Tableau de troupe Paclax leden – foto Roberto Heijmans
Dat Provadya?-jongerencentrum is er niet gekomen. Want de gemeentelijke autoriteiten werkten niet mee. Wat voor verwrongen beeld die zich hadden gevormd van onze activiteiten, bleek enkele maanden later, in augustus 1970, tijdens een gemeenteraadsvergadering in Raamsdonk. Geen woord maakten de politici vuil aan een groots bouwplan voor 1500 woningen op de weilanden in de Hooipolder. Maar toen hun collega J. Oomen begon over de alternatieve jeugd, was hij nauwelijks uitgesproken of de hel brak los.
“We hebben zojuist een krediet gevoteerd voor de aanschaf van een bulldozer”, stak het raadslid van wal, “Kunnen we dat ding niet naar Fort Lunet dirigeren om alle rommel op te ruimen die de alternatieve jongeren daar hebben achtergelaten”. Burgemeester Krijgsman kopte de voorzet gretig in. “Wat die jongelui daar hebben aangericht”, brieste hij, “tart elke beschrijving. Het is een liederlijk schandaal. Alles wat stukgeslagen kon worden, is ook stukgeslagen.” Hij had er foto’s van laten nemen ‘om voor altijd een afschrikwekkend voorbeeld te kunnen laten zien’. Naar zijn mening toonden de foto’s aan ‘hoe gevaarlijk het is om vrijheid te geven daar waar geen verantwoordelijkheid is, en dat terwijl het in het begin allemaal zo mooi leek te gaan’.
De affaire toonde treffend aan hoe weinig verantwoordelijkheid de gemeente zelf aan de dag had gelegd, en welke negatieve vooroordelen er leefden jegens de ‘alternatieve jeugd’. Want niet de ‘alternatieve jeugd’ was te kort geschoten – die immers had Fort Lunet keurig achtergelaten – maar de gemeente zelf had boter op het hoofd. Die had het toezicht verwaarloosd, waardoor vandalen ongehinderd te keer hadden kunnen gaan.
Zelfs de inventaris van de ‘alternatieve jeugd’, die onder toezicht van een gemeente-ambtenaar ‘gegarandeerd veilig’ in het fort was opgeborgen, bleek kort en klein geslagen. Er waren sterke aanwijzingen dat padvinders de wandaden op hun geweten hadden. Maar daar kon men ten gemeentehuize met het verstand niet bij. De affaire was een schoolvoorbeeld van wat kan gebeuren bij het ontbreken van fatsoenlijk jeugd- en jongerenbeleid.
1971 Paclax-huis Hoofdstraat 17 Raamsdonksveer. Tableau de troupe Paclax leden.
Dit verhaal komt uit een boek dat ik de afgelopen weken samenstelde. Het documenteert de woelige jaren 1969-72 aan de monding van de Donge. “Waarin ‘de andere jeugd’ strijdlustig ijvert voor een pop, actie en relax centrum. Maar zich uiteindelijk terugvindt in een onbewoonbaar verklaarde woning.” De krantenkoppen logen er destijds niet om. “Paclax contra overheid. Men wil nog steeds blijven zwemmen bij Keizersveer”, blokletterde dagblad De Stem toen een verbod was uitgevaardigd om daar, bij het Oude Maasje, te recreëren.
“Gemeentehuis Raamsdonksveer beklad. Schoonmaken lastig karwei”, schreef de krant over onze protesten tegen het uitblijven van het felbegeerde jongerencentrum. En: “Zaterdagavond gekrakeel in Geertruidenberg. Honderden jongeren bezetten Marktkazerne na conflict met beheer.” Maar ook: “Jongeren organiseren popconcerten in Fort Lunet. Honderden bezoekers relaxen in ludieke sfeer.” En: “Kerstactie Paclax. Vredes-manifestatie trekt kijkers en praters.”
Het boek is in bescheiden oplage gedrukt, en voor kostprijs verkrijgbaar. De exclusieve uitgave van slechts enkele tientallen exemplaren kost 49 euro. De goedkopere editie in magazine-vorm 25 euro.
Het boek is in te zien op intenet: https://www.albelli.nl/onlinefotoboek-bekijken?widgetId=a5bcba9a-419b-453e-8056-e363da79e98a (wacht daar een momentje totdat de pagina volledig is geladen). Het kan daar niet worden besteld. wil je het toch hebben, stuur dan een mailtje naar paclax@zeelandnet.nl
Het magazine is in te zien op: https://www.blurb.com/b/11428094-paclax-1969-72 . Het kan daar ook meteen worden gekocht, maar schrik niet van de verzendkosten. Die zijn daar erg hoog. Ikzelf kan het je goedkoper toezenden. Stuur ook daarvboor een mailtje naar paclax@zeelandnet.nl
De ‘onbewoonbaar verklaarde woning’ Hoofdstraat 17 in Raamsdonksveer, waarin Paclax van half 1970 tot eind 1972 bivakkeerde. Het werd gehuurd voor 5 gulden per week van een man die overhoop lag met de gemeente.
