Gokken op Zeeuwse topkunst tempel

Ja, wij waren er ook bij, daar bij Onze Lieve Vrouwe ter Sneeuw, ofwel de Dom in het museumstadje Veere. Het kolossale Godshuis dat tot in de hemel had moeten reiken, 180 meter de lucht in, hoger dan welk ander gebouw dat ooit in de lage landen uit de grond was gestampt. Het zou de hele Scheldedelta domineren, Ter ere van God, van de Maagd in de Sneeuw, maar toch vooral van de Borsselse Heren, strijdmakkers van de Vlaamse en Hollandse graven.

Helaas, in 1512, bijna twee eeuwen nadat de eerste spa ervoor de grond in ging, moest de bouw van de toren worden gestaakt. Dat had een simpele reden: het geld was op. Sindsdien zit de overheden danig met het geldverslindend bouwwerk in de maag.

In het kolossaal Godshuis zijn door de eeuwen heen vaker paarden gestald, soldaten, zieken en bedelaars te bed gelegd, of bouwmaterialen opgeslagen, dan dat de mis er in is opgedragen. Het was ook nog even een voetbalveld. En nog steeds worstelen de overheden met de vraag hoe de kosten van het onderhoud terug te verdienen. Het ultieme antwoord is nu dus in de maak: de Dom wordt een ‘kunstpelgrimsoord’ waar iedere Nederlander minstens één keer in zijn leven zijn beurs moet komen legen.

Een topkunst-tempel moet het worden. Nee sterker nog: een ‘nationaal icoon’. Dat althans is de ronkende ambitie zoals alweer vier jaar terug geformuleerd. En warempel. Afgelopen zondag kon Karla Peijs de aftrap nemen. Nee, niet als commissaris van de koning in Zeeland. Dat is ze al een tijdje niet meer. Ze opereert nu in een andere hoedanigheid: voorzitter van de Raad van Toezicht van de Stichting Exploitatie Grote Kerk Veere.Wat haar betreft wordt het net zo’n groot succes als destijds, alweer zeven eeuwen geleden, toen onze voorvaderen’ besloten de imposante kerk te stichten.

Het is voor de ‘topkunst-tempel’ niet te hopen dat die wensdroom uit komt. Los van de wetenschap dat het al wel vaker slecht dreigt af te lopen met grootste plannen die mevrouw Peijs voor Zeeland in gedachten heeft, roept ze met haar trotse verwijzing naar de voorvaderen het noodlot over de kunsttempel af: dat van een bodemloze put waarin ons geld verdwijnt..

Op het programma stond afgelopen zondag een optreden van wat in de Dom van Veere het huisorkest moet worden: Amsterdam Sinfonietta, inderdaad behorend tot de wereldtop der strijkorkesten, voor deze gelegenheid samenwerkend met een virtuoos pianisten-duo: de spektakel-broertjes Arthur en Lucas Jussen. Wij hoorden Bach, en Beethoven bewerkt door Mahler. En of je daar nu van houdt of niet: dat bracht ons weergaloos spel, gedragen door een uitstekende akoestiek.

Bij die aftrap zal het voorlopig blijven. Andere ‘grote’ namen die brood zien in de Dom staan eerst komend jaar op het affiche: het Nationale Ballet, Amsterdam Light Festival, EYE Filmmuseum en Fotomuseum Foam. De Zeeuwse inbreng moet komen van samenwerkingspartners als Film by the Sea en het Centrum voor Beeldende Kunst Zeeland. Er is ook al een directeur gevonden. Gert-Jan de Koster, drijvende kracht in Gebouw-T, het poppodium van Bergen op Zoom, gaat Veere’s iconisch kunsttempel runnen.

De hamvraag blijft ondertussen wel: staat dit alles garant voor succes? Stroomt Nederland straks ook daadwerkelijk toe om in Veere tegen betaling van topkunst te komen genieten? Bij de aftrap, afgelopen zondag was dat bepaald nog niet het geval. Jawel, de fine fleur van cultureel Nederland en Zeeland was er verzameld, zoals de PZC enigszins overdreven meldde. En enkele (oud-)bewindslieden uit het Haagse gaven in een filmpje hun zegen aan het tempelplan.

En Jawel ook, de topkunst-Dom stroomde vrijwel helemaal vol. Honderden belangstellenden vleiden zich neer op de witte plastic stoeltjes die vrijwel het hele middenschip van voor tot achter vulden. Maar of ze daar ook voor betaalden? De fine fleur genoot uiteraard gratis, prominent op de eerste rijen. De vele genodigden, voor wie het rechter deel van de stoeltjes-rijen was gereserveerd, betaalde uiteraard ook al niet mee. Dan de ‘gewone’ bezoekers. Die mochten, wellicht ter vergroting van hun herkenbaarheid, plaats nemen achter de fine fleur op de stoeltjes in de linker helft van het middenschip. Voor zo ver deelnemer zijnde aan de subsidiërende Postcodeloterij ook gratis. En dan waren er nog de gewone mensen die in deze setting nergens toe behoorden. Voor hen gold een entree van dertig euro.

Of zij dat bedrag er een volgende keer opnieuw voor over hebben, dan wel of hun huishoudboekje dat zal toelaten? Dat zullen we pas komend jaar kunnen zien. Er komt onder meer vloerverwarming, zodat publiek er ook in de wintermaanden behaaglijk bij zit, kondigde mevrouw de voorzitter aan. Dat kost natuurlijk veel geld. Of dat inmiddels beschikbaar is? De hoop gloort dat cultureel Zeeland, alsmede het bedrijfsleven de topkunst-tempel gaat ondersteunen, werd ons medegedeeld.

Mochten zij, alsmede de subsidiërende Fondsen, diep genoeg in de buidel tasten, dan kan wellicht ook nog wat aan de rangschikking van podium en stoeltjes worden gedaan. Want deze eerste keer, zondag tijdens de aftrap, moet aan het merendeel van de toehoorders zijn ontgaan wat zich zoal op dat podium afspeelde. Het was eerst en vooral nekvel dat hun blikveld vulde.